بنزین ۱۰ هزار تومانی فقط بخشی از ناترازی را هدف میگیرد؛ ۷ میلیون لیتر شکاف باقی میماند
گروه: پتروشیمی و پالایشگاه | کد خبر: 4939 | تاریخ: ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ - ۱۰:۲۴
به گزارش آوای نفت، با آغاز اجرای نرخ سوم بنزین از بامداد سهشنبه ۱۷ شهریور، سیاست دولت برای مدیریت مصرف وارد مرحله تازهای شده است؛ سیاستی که برخلاف افزایش عمومی قیمت بنزین، مصرف خارج از سهمیه را هدف قرار میدهد. بر این اساس، نرخ بنزین با کارت جایگاهها از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته، در حالی که سهمیههای ۶۰ لیتری با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتری با نرخ ۳۰۰۰ تومان بدون تغییر باقی ماندهاند.
هدف اعلامشده دولت از این تغییر، کاهش استفاده از کارت آزاد جایگاهها، افزایش استفاده از کارت شخصی، مدیریت مصرف و هدایت بخشی از تقاضا به سمت سوختهای جایگزین است. با این حال، پرسش اصلی اینجاست که اگر این سیاست بتواند مصرف روزانه را حدود ۲ تا ۳ میلیون لیتر کاهش دهد، تکلیف بخش باقیمانده ناترازی بنزین چه خواهد شد؟
نرخ سوم؛ تغییر قیمت برای مصرف مازاد
بر اساس سیاست جدید، هر خودروی شخصی همچنان ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان دریافت میکند و مصرف خارج از این سهمیه، در صورت استفاده از کارت جایگاه، با نرخ ۱۰ هزار تومان محاسبه خواهد شد.
به گفته مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، مجموع سهمیه ۱۱۰ لیتری نیاز حدود ۸۵ درصد مردم را پوشش میدهد. بنابراین، افزایش نرخ سوم قرار نیست به معنای افزایش عمومی قیمت بنزین برای تمام خانوارها باشد، بلکه بخش مصرف مازاد و استفاده از کارت آزاد جایگاهها را هدف گرفته است.
دولت امیدوار است افزایش هزینه مصرف خارج از سهمیه، بخشی از مصرفکنندگان را به سمت استفاده از کارت شخصی و همچنین سوختهای جایگزین، بهویژه سیانجی، سوق دهد.
هدف؛ کاهش حداقل ۳ میلیون لیتر از مصرف روزانه
مهمترین معیار سنجش موفقیت این سیاست، میزان کاهش مصرف بنزین خواهد بود. شرکت ملی پالایش و پخش پیشبینی کرده است که اصلاح نرخ سوم بتواند حداقل ۳ میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین کم کند.
این سیاست در ادامه اقداماتی قرار دارد که با هدف کاهش وابستگی به کارت آزاد جایگاهها اجرا شده است. طبق اعلام شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، سهم استفاده از کارت آزاد جایگاهها پس از اجرای مصوبه هیئت وزیران از ۴۳ درصد به ۲۶ درصد کاهش یافته است.
در نتیجه، دولت تلاش دارد با ایجاد فاصله بیشتر میان نرخ سهمیهای و نرخ سوم، رفتار مصرفکننده را تغییر دهد؛ بهگونهای که مصرف متعارف همچنان با نرخهای یارانهای انجام شود، اما مصرف بالاتر از الگوی تعیینشده هزینه بیشتری داشته باشد.
اما مسئله اصلی همچنان ناترازی است
افزایش نرخ سوم در شرایطی اجرا شده که شکاف میان تولید و مصرف بنزین همچنان قابل توجه است.
بر اساس اظهارات مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در پنج ماه نخست امسال بهطور متوسط روزانه حدود ۱۲۲ میلیون لیتر بنزین تولید و ۱۳۲ میلیون لیتر مصرف شده است؛ یعنی ناترازی روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر.
در نیمه نخست شهریور نیز با وجود افزایش تولید حداکثری به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر در روز، میانگین توزیع به حدود ۱۴۵ میلیون لیتر رسیده و شکاف عرضه و تقاضا همچنان در محدوده ۱۰ میلیون لیتر در روز باقی مانده است.
این ارقام نشان میدهد که حتی اگر هدف دولت برای کاهش ۲ تا ۳ میلیون لیتری مصرف محقق شود، مسئله ناترازی بهطور کامل برطرف نخواهد شد.
با کاهش ۳ میلیون لیتری، هنوز ۷ میلیون لیتر ناترازی باقی است
محاسبه ساده اعداد نشان میدهد اگر مصرف روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر بیش از تولید باشد و نرخ سوم بتواند ۳ میلیون لیتر از مصرف کم کند، همچنان حدود ۷ میلیون لیتر در روز شکاف میان تولید و مصرف باقی خواهد ماند.
بنابراین، نرخ ۱۰ هزار تومانی را نمیتوان بهتنهایی راهحل ناترازی بنزین دانست. این سیاست، در بهترین حالت، یکی از ابزارهای مدیریت سمت تقاضاست و میتواند بخشی از فشار موجود بر شبکه تأمین را کاهش دهد.
بخش باقیمانده ناترازی ناگزیر باید از مسیرهای دیگری مدیریت شود؛ از افزایش تولید و استفاده از ظرفیت پالایشی گرفته تا کاهش مصرف، بهبود بهرهوری خودروها، توسعه حملونقل عمومی، گسترش سوختهای جایگزین و در صورت نیاز، واردات یا استفاده از روشهایی مانند تولید بنزین اختلاطی.
تجربه بنزین اختلاطی؛ هزینه ناترازی
ناترازی بنزین پیش از این نیز با روشهای مختلف جبران شده است. در مقاطعی که تولید داخلی پاسخگوی مصرف نبوده، بخشی از شکاف از طریق بنزین اختلاطی تأمین شده است؛ روشی که هزینه قابل توجهی برای دولت دارد.
از این منظر، اگر پس از اجرای نرخ سوم همچنان چند میلیون لیتر فاصله میان تولید و مصرف وجود داشته باشد، صرفهجویی حاصل از افزایش قیمت تنها بخشی از هزینه و فشار موجود را کاهش خواهد داد و اصل مسئله همچنان پابرجا خواهد ماند.
خودروهای پرمصرف؛ حلقه مغفول مدیریت مصرف
ناترازی بنزین صرفاً نتیجه قیمت پایین سوخت نیست. تعداد خودروها، میزان پیمایش، کیفیت و سن ناوگان، مصرف سوخت خودروها و وضعیت حملونقل عمومی نیز نقش مستقیمی در افزایش تقاضای بنزین دارند.
به همین دلیل، کاهش پایدار مصرف نیازمند مجموعهای از سیاستهاست؛ از تولید و عرضه خودروهای کممصرف، هیبریدی و برقی گرفته تا توسعه حملونقل عمومی، گسترش سیانجی و اصلاح استانداردهای مصرف سوخت.
در غیر این صورت، ممکن است افزایش قیمت در کوتاهمدت چند میلیون لیتر از مصرف کم کند، اما رشد تعداد خودروها و افزایش پیمایش در سالهای آینده دوباره تقاضا را بالا ببرد.
سیانجی؛ یکی از مسیرهای جایگزین
هدایت بخشی از مصرف بنزین به سمت سیانجی یکی دیگر از اهداف اعلامشده دولت است. با این حال، تحقق این هدف به توسعه زیرساختهای سوختگیری، دسترسی مناسب به جایگاهها، افزایش خودروهای دوگانهسوز و ایجاد جذابیت اقتصادی برای مصرفکننده بستگی دارد.
اگر این زیرساختها همزمان توسعه پیدا نکنند، افزایش نرخ بنزین الزاماً به معنای انتقال تقاضا به سیانجی نخواهد بود و ممکن است تنها هزینه سوخت مصرفکننده را افزایش دهد.
درآمد نرخ سوم و مسئله شفافیت
دولت اعلام کرده است درآمد حاصل از افزایش نرخ سوم برای حمایت از معیشت مردم اختصاص خواهد یافت و درباره نحوه هزینهکرد آن گزارش ارائه میشود.
این موضوع میتواند یکی از شاخصهای مهم ارزیابی سیاست جدید باشد. چراکه حتی اگر افزایش نرخ سوم مستقیماً سهمیههای اصلی خانوارها را تغییر ندهد، شفافیت درباره محل هزینهکرد درآمد حاصل از آن برای پذیرش اجتماعی سیاست اهمیت دارد.
نرخ ۱۰ هزار تومانی؛ آغاز یک مسیر، نه پایان ناترازی
نرخ سوم ۱۰ هزار تومانی در شرایطی وارد مرحله اجرا شده که دولت همزمان با حفظ دو سهمیه اصلی، تلاش دارد مصرف مازاد را کنترل کند. هدف اعلامشده، کاهش حداقل ۳ میلیون لیتر از مصرف روزانه و انتقال بخشی از تقاضا به کارت شخصی و سوختهای جایگزین است.
اما در مقابل، ناترازی فعلی حدود ۱۰ میلیون لیتر در روز برآورد میشود. بنابراین، حتی با تحقق کامل هدف دولت، حدود ۷ میلیون لیتر از شکاف تولید و مصرف همچنان باقی خواهد ماند.
از این منظر، مسئله اصلی پس از اجرای نرخ سوم تازه آغاز میشود: دولت برای بخش باقیمانده ناترازی چه برنامهای دارد؟
افزایش تولید، کاهش مصرف، اصلاح ناوگان، توسعه حملونقل عمومی و سوختهای جایگزین، مجموعه اقداماتی هستند که در کنار سیاست قیمتی باید دنبال شوند. در غیر این صورت، بنزین ۱۰ هزار تومانی میتواند بخشی از مصرف را کاهش دهد، اما بهتنهایی قادر به حل ناترازی ساختاری بنزین نخواهد بود.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید