ایران در آستانه ورود به رقابت بزرگ بانکرینگ خلیج فارس

به گزارش آوای نفت، بازار بانکرینگ خلیج فارس با ارزشی بالغ بر ۵۰ میلیارد دلار، یکی از مهم‌ترین بازارهای خدمات دریایی منطقه به شمار می‌رود؛ بازاری که در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد آن در اختیار بندر الفجیره امارات است. با این حال، برخورداری ایران از موقعیت جغرافیایی ممتاز در تنگه هرمز و ظرفیت بالای تولید نفت کوره، زمینه مناسبی برای افزایش سهم کشور از این بازار فراهم کرده است.

بانکرینگ تنها به سوخت‌رسانی به کشتی‌ها محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از خدمات دریایی و پشتیبان از جمله تعمیر و نگهداری، تأمین آذوقه و مایحتاج، آب شیرین، جمع‌آوری پسماند و لجن، خدمات رفاهی و اقامت خدمه را نیز دربرمی‌گیرد. از همین رو، توسعه این صنعت می‌تواند علاوه بر درآمد حاصل از فروش سوخت، طیف گسترده‌ای از فعالیت‌های خدماتی و بندری را در کشور فعال کند.

بر اساس برآوردهای اقتصادی، ارزش بازار جهانی بانکرینگ در سال ۲۰۲۰ حدود ۱۱۰ میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار برسد. خلیج فارس نیز سهم قابل توجهی از این بازار را به خود اختصاص داده است؛ به‌گونه‌ای که حدود نیمی از کشتی‌های عبوری جهان از این منطقه تردد می‌کنند.

در این میان، بندر الفجیره امارات پس از سنگاپور، دومین مرکز بزرگ بانکرینگ جهان محسوب می‌شود و حدود ۹۰ درصد بازار بانکرینگ خلیج فارس را در اختیار دارد. مزیت این بندر صرفاً به تولید سوخت وابسته نیست، بلکه زیرساخت‌های بندری، خدمات جانبی گسترده و تسهیلات پشتیبانی دریایی، نقش مهمی در جذب کشتی‌ها ایفا می‌کنند.

این در حالی است که امارات ظرفیت محدودی در تولید نفت کوره دارد و بخش قابل توجهی از سوخت مورد استفاده در بانکرینگ الفجیره از کشورهای تولیدکننده منطقه، از جمله ایران و عراق، تأمین می‌شود. ایران با ظرفیت تولید سالانه حدود ۲۴ میلیون تن نفت کوره، از مهم‌ترین منابع تأمین این سوخت در منطقه به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، بنادر ایران، به‌ویژه در محدوده جزیره قشم و آب‌های نزدیک به تنگه هرمز، از مزیت جغرافیایی قابل توجهی برای توسعه بانکرینگ برخوردارند. به این ترتیب، ایران دو مؤلفه کلیدی این صنعت یعنی موقعیت جغرافیایی و توان تأمین سوخت را در اختیار دارد؛ مؤلفه‌هایی که می‌تواند زمینه افزایش چشمگیر سهم کشور از بازار بانکرینگ خلیج فارس را فراهم کند.

با این حال، مهم‌ترین خلأ ایران در این حوزه، ضعف در زیرساخت‌ها و خدمات جانبی دریایی است. تجربه الفجیره نشان می‌دهد که صرف دسترسی به سوخت نمی‌تواند کشتی‌ها را به استفاده از یک بندر ترغیب کند و ارائه مجموعه‌ای از خدمات سریع، مطمئن و رقابتی در کنار سوخت‌رسانی، برای موفقیت در بازار بانکرینگ ضروری است.

در صورت تغییر شرایط ژئوپلیتیک منطقه و افزایش نقش ایران در تنظیم عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز، فرصت تازه‌ای برای توسعه این صنعت ایجاد خواهد شد. ایران می‌تواند با طراحی مشوق‌های اقتصادی و بندری، از جمله تخفیف در هزینه‌های خدمات و عوارض عبوری برای کشتی‌هایی که از خدمات بانکرینگ و پشتیبانی بنادر ایران استفاده می‌کنند، جذابیت این بنادر را افزایش دهد.

اجرای چنین سیاستی می‌تواند به شکل‌گیری یک چرخه اقتصادی مثبت منجر شود؛ به این معنا که افزایش مراجعه کشتی‌ها، تقاضا برای خدمات بندری را بالا برده و در ادامه، سرمایه‌گذاران را به توسعه پایانه‌های سوخت، تعمیرگاه‌های دریایی، مراکز تأمین کالا و سایر زیرساخت‌های مورد نیاز صنعت بانکرینگ ترغیب کند.

در نهایت، ایران برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های بانکرینگ خلیج فارس، بیش از هر چیز به سرمایه‌گذاری در زیرساخت، ثبات مقررات، ارائه خدمات رقابتی و ایجاد مشوق برای صاحبان کشتی‌ها نیاز دارد. در صورت تحقق این الزامات، مزیت جغرافیایی و ظرفیت بالای تولید سوخت کشور می‌تواند از یک ظرفیت بالقوه به یک منبع پایدار درآمد ارزی و موتور محرک توسعه اقتصاد دریامحور تبدیل شود.